De anatomie van de piek-ervaring

11 juni 2011 om 18:13 | Geplaatst in Boeken, Psychologie | Plaats een reactie
Tags: , , ,

Superbewustzijn, door Colin Wilson
Boekbespreking

Het gebeurt op momenten van blijdschap, tijdens sport of het beoefenen van een hobby. Soms gebeurt het zonder kennelijke aanleiding. De dingen die je doet lijken ineens als vanzelf te gaan. Alles voelt alles duidelijker, het denken is helderder, je gevoel reikt verder. Je ziet de wereld veel scherper alsof de ramen zijn gewassen en je uitzicht ineens helder en onbelemmerd is. De psycholoog Abraham Maslov noemde dit piek-ervaringen.

Ze zijn meestal heftig, memorabel en behoorlijk onalledaags, maar piek-ervaringen zijn betrekkelijk normaal. Iedereen heeft ze wel eens. Mensen die lekker in hun vel zitten hebben ze vaker dan mensen die verveeld of depressief zijn. Veel mensen proberen zo’n staat bewust op te roepen, zoals door yoga, meditatie of drugs. Sporters trainen zich om in zo’n staat te raken omdat die een winning edge kan geven tijdens een kampioenschap. Zij hebben het over ‘flow’ of ‘in the zone’ waarin ze sneller reageren, sneller denken en verbeterde reflexen hebben. In topsport en het zakenleven is de piek-ervaring geen zeldzaamheid maar een voorwaarde voor optimale performance.

In de film “Limitless” krijgt de hoofdrolspeler te maken met een langdurige piek-ervaring door middel van een experimenteel medicijn, waardoor hij veel meer van zijn hersens gaat gebruiken. Het resultaat is dat hij ontzettend veel informatie in zich kan opnemen, sneller conclusies kan trekken en zo iedereen een paar stappen voorblijft. Binnen korte tijd werkt hij zich op van een schrijver met een writer’s block tot een van de grote spelers in de beurshandel. De film is lekker overtrokken maar wel een interessante illustratie van wat er kan gebeuren als je hersenen in een hogere versnelling functioneren.

“Superconsciousness” van schrijver Colin Wilson is een studie van de piek-ervaring. Niet alleen omschrijft hij wat de ervaring precies inhoudt en onder welke omstandigheden mensen ze meemaken. Ook past hij het in een psychologisch kader om uit te leggen wat de betekenis nou precies is van de piek-ervaring. Het centrale probleem, volgens Wilson, is dat mensen voor een veel te groot deel op de automatische piloot functioneren. We zijn vaak in gedachten met heel andere dingen bezig dan met waar we op dat moment aan werken. We kunnen maar kort onze gedachten ergens bij houden, we vinden het doodnormaal dat we maar een heel beperkt geheugen hebben, accepteren onze stemming alsof het een godgegeven is. Maar plotseling, tijdens die zeldzame flitsen, lijkt het alsof ons brein plotseling in een hogere versnelling schiet. We zien meer, kunnen meer, begrijpen meer, denken sneller. Maar na korte tijd neemt de automatische piloot het weer over en vallen we terug in onze alledaagse patronen, terug op halve kracht.

Er zijn verschillende methoden om naar het “piekbewustzijn” te streven. De meeste vormen van meditatie en yoga wijzen de weg naar hogere staten van bewustzijn. Sommige mensen storten zich in risicovolle ondernemingen of gaan bergbeklimmen of maken een lange reis. Of je belt Ted Troost of een van de andere moderne coaches om je mentaal te trainen.

Jammer genoeg blijft Wilson in zijn boek een beetje hangen in het filosofische gedeelte van de piek-ervaring. Veel meer interessante praktijkgevallen vind je in “In the zone – transcendent experiences in sport” door Michael Murphy, waarin mystieke ervaringen in de topsport aan bod komen. Er zijn volop verhalen van sporters die door langdurige concentratie in een verhoogde staat van bewustzijn terechtkwamen en ineens over ongelofelijke vermogens beschikten. Dit boek slaagt er ook beter in om de vraag te beantwoorden: ja, maar wat kúnnen we er verder eigenlijk mee? Wat mij betreft vullen die boeken elkaar dan ook prima aan.

Advertenties

De verdwenen expeditie

7 juni 2011 om 19:28 | Geplaatst in Boeken, Mysterie | Plaats een reactie

The terror, door Dan Simmons
Boekbespreking

In 1845 vertrekt de expeditie van sir John Franklin om de befaamde Noordwestelijke Passage te vinden, de doorvaart door het ijs tussen Canada en de Noordpool. Met twee voor die tijd geavanceerde schepen en een bemanning van 134 man had de expeditie alle kans van slagen. Maar een jaar later liggen beide schepen, de Terror en de Erebus, muurvast in het metersdikke ijs en kunnen de mannen geen kant op. Terwijl ze zich proberen te verweren tegen de honger, uitputting en krankzinnigheid, ligt er nog een heel ander gevaar op de loer. Het is een geheimzinnig wezen dat hen van achter besluipt, doodt en verslindt en in het niets kan verdwijnen. Een bovennatuurlijk monster dat niet lijkt te willen stoppen tot de laatste man is verdwenen.

Het boek, dat het midden houdt tussen speculative fiction en horror, is gebaseerd op ware gebeurtenissen. De Franklin expeditie en vrijwel alle karakters die in het boek voorkomen hebben echt bestaan. De expeditie is werkelijk verdwenen. De schepen zijn nooit gevonden, en de overblijfsels zoals gebruiksvoorwerpen, documenten en enkele skeletten die later werden gevonden hebben nooit uitsluitsel gegeven over wat er is gebeurd. Het is een van de bekende mysteries geworden uit de ontdekkingen van de 19e eeuw. Schrijver Dan Simmons heeft zich door de feiten laten leiden zo ver als ze gingen, en dat naadloos verweven met een spannend verhaal met bovennatuurlijke elementen.

The Terror is een rauw verhaal vol ontbeteringen, kou, wanhoop, intriges en bovennatuurlijk mysterie. En ondanks de bijna 1000 pagina’s is het geen hoofdstuk te lang en kon ik het  tussendoor slechts met grote moeite wegleggen. Dan Simmons draait al een behoorlijke tijd mee als schrijver binnen verschillende genres zoals science fiction, horror en thriller, en heeft al verschillende prijzen gewonnen, zoals de World Fantasy Award. The Terror is een van zijn latere boeken en kan beslist tot een van zijn beste worden gerekend.

Nog tijdens het lezen begon ik het verhaal van de expeditie op internet na te zoeken, en vond de foto’s en tekeningen van wat er van de schepen en bemanning is teruggevonden. Het geeft een spannend gevoel, alsof je op de grens van feit en fictie staat. Dit boek is een ontzettend knappe prestatie en een letterlijk ijzingwekkend spannend verhaal.

Het verborgen gevaar van melk

1 juni 2011 om 16:32 | Geplaatst in Diversen | Plaats een reactie

Ik heb altijd al een hekel gehad aan melk. Eigenlijk al vanaf de kleuterschool, waar ze je dat spul uit die piramide-pakjes lieten slurpen, en je niet buiten mocht gaan spelen voordat je het op had. Tegenwoordig denk ik dat mijn instincten me probeerden te waarschuwen voor de witte drab, want nieuw wetenschappelijk onderzoek is onverbiddelijk: melk is helemaal niet zo goed voor je als men al jaren roept. Het is eigenlijk best link spul.

Al sinds mensenheugenis zweren ze erbij: tenminste twee glazen melk per dag, drie als het lukt. Goed voor je lijf, vooral je botten. De tandarts, de dokter, de juf, ze waren het op dit punt roerend met elkaar eens, en mijn afkeer van melk werd beschouwd als een milde sociale afwijking die met behulp van yoghidrink en vanillevla betrekkelijk onschuldig bleef.

Gelukkig zijn er onderzoekers die soms ook de dingen onderzoeken die we al lange tijd voor zoete koek aannemen. Zo kwam professor Colin Campbell op het idee om eens te onderzoeken of melk drinken inderdaad zo goed was voor je botten als men altijd heeft aangenomen. In verschillende landen probeerde hij samenhang te ontdekken tussen het aantal liters melk dat men dronk en het aantal gebroken heupen onder de bevolking. In tegenstelling tot wat hij had verwacht had men juist veel meer gebroken beenderen in landen waar men relatief veel melk dronk. De calcium in de koeienmelk is kennelijk goed voor opgroeiende kalveren, maar het doet bar weinig voor de mens. Het lijkt de botten juist eerder iets brozer te maken.

Andere onderzoeken wijzen erop dat er in melk verzadigde vetten en eiwitten zitten die slecht zijn voor ons cholesterolgehalte. Melk drinken kan volgens Campbell de kans op hartziekten aanzienlijk vergroten. De verstokte melkdrinker wordt echter ook gerustgesteld: karnemelk, magere melk en magere yoghurt houden de risico’s binnen de perken.

Het grootste deel van de wereldbevolking blijkt trouwens allergisch voor melk: men schat dat zeventig procent van de mensheid zogenaamd lactose-intolerant is. Deze mensen kunnen lactose (bloedsuiker) niet goed verteren en worden er ziek van. Kinderen zijn hier van nature wel goed toe in staat, maar vanaf een bepaalde leeftijd verdwijnt dat vermogen, en laat men de melk staan omdat men het eenvoudigweg niet meer nodig heeft. Alleen Europeanen en Amerikanen hebben zich zo ontwikkeld dat ze ook na die leeftijd melk kunnen blijven drinken zonder over hun nek te gaan. In Azië bijvoorbeeld raken ze het spul niet aan.

Je hoeft mij natuurlijk niet op m’n woord te geloven. Nederland lijkt nog helemaal niet klaar om zijn melk op te geven. Dat ontdekken de wetenschappers ook. Instituten zoals het Voedingscentrum zien zich niet genoodzaakt haar advies om vooral veel melk te drinken op te geven. Niet voldoende bewijs, vinden ze. Maar die halsstarrigheid heeft misschien ook alles te maken met de economische factor. Melk verkoopt nou eenmaal lekker. De Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) heeft dan ook absoluut geen boodschap aan dit soort onderzoeken. De NZO lijkt soms wel een opvoeder, maar het is en blijft een commercieel bedrijf dat er niets voor voelt om de heilige melkkoe te slachten.

Het verboden wonder

17 april 2011 om 13:18 | Geplaatst in Mysterie | Plaats een reactie

Wonderbaarlijke genezingen zijn niet uniek, ze komen zelfs met enige regelmaat voor. Maar wat er in Parijs gebeurde in de jaren 1730 ging veel en veel verder. Een kerkhof in Parijs werd het middelpunt van een golf van de meest ongelofelijke en spectaculaire verschijnselen uit de parapsychologie. En tienduizenden mensen waren getuige.

Het mysterie begint met de Jansenisten, een christelijke groepering die zich had afgesplitst van de rooms-katholieke kerk. Naarmate ze meer aanhangers wonnen ontwikkelden ze zich tot concurrenten van de officiële godsdienst, niet in de laatste plaats vanwege charismatische leiders als Francois de Paris. Op het hoogtepunt van hun strijd met de rooms-katholieke kerk stierf Francois, en hij werd begraven op het kerkhof van Saint-Medard. Zijn graf trok grote groepen gelovigen, en al snel kwamen de eerste berichten van wonderbaarlijke genezingen die er plaatsvonden.

Mensen die het graf bezochten genazen van verlamming, reuma, arthritis, tumoren verdwenen, blinden konden weer zien, doven kregen hun gehoor terug. Zelfs klachten die van tevoor door echte doktoren waren onderzocht, en soms als terminaal waren verklaard, verdwenen, vaak binnen enkele uren.

De spectaculaire en talloze wonderbaarlijke genezingen werden een sensatie in Parijs en Frankrijk. Mensen stroomden toe uit het hele land, zowel Jansenisten als gewoon nieuwsgierige mensen, om het spektakel met hun eigen ogen te zien, of om genezen te worden.

Wat er in het Saint-Medard kerkhof gebeurde was al opzienbarend en uniek, maar wat daarna gebeurde was zo extreem en bizar dat je het waarschijnlijk niet zal willen geloven. Laat me vooraf vertellen dat deze gebeurtenissen vrij goed gedocumenteerd zijn door verschillende ooggetuigen, en de verslagen ervan, die nog steeds zijn te lezen, zijn vermoedelijk authentiek.

Trance

De dagelijkse groep gelovigen bij het graf van Francois begon last te krijgen van sterke en oncontroleerbare spiercontracties, die ervoor zorgden dat hun hele lichaam op en neer sloeg, alsof ze bezeten waren door een onbekende kracht. Ze wrongen zich in de vreemdste bochten, moesten door verschillende mensen in bedwang worden gehouden. Ze leken in een soort trance waarin ze alle controle over hun lichaam hadden verloren. Door de vreemde spiertrekkingen werden ze de convulsionaires genoemd. De aanvallen duurden enkele uren, soms enkele dagen. En ze verspreidden zich onder de gelovigen met de snelheid van een virus.

Maar het bleef niet bij die vreemde spiertrekkingen, want in die staat van kennelijke bezetenheid lieten de convulsionaires de meest bizarre dingen zien. De convulsies zorgden kennelijk voor enorme pijn van binnenuit, en de slachtoffers gaven aan dat die vreemde innerlijke pijn alleen kon worden verlicht door hen te slaan, liefst zo hard mogelijk. Na lang aarzelen, en bij gebrek aan een beter idee om de convulsionaires te behandelen, probeerde men het uit. Met een houten stok gaven ze de arme een paar lichte klappen, maar de het slachtoffer smeekte om harder te slaan. Men probeerde houten knuppels, metalen staven. Hoe harder de klappen waren, hoe beter de pijn onder controle kwam. Opmerkelijk genoeg veroorzaakte de afranseling geen enkele wond. Toen de convulsionair weer bij was gekomen zei hij dat hij had gewenst dat de mensen nog harder hadden geslagen, want alleen de hardste klappen hadden enige opluchting gegeven voor de intense pijn van binnen.

Aangemoedigd door de kennelijke onkwetsbaarheid van de convulsionaires werd men stoutmoediger. Vanuit grote hoogte liet men volle zakken meel op hen vallen, men sloeg met mokerhamers op hen in, soms honderden keren achter elkaar, en met zoveel kracht dat men er een muur mee had kunnen afbreken. Maar de convulsionaires vertoonden geen wonden of blauwe plekken, en schreeuwden alleen maar om nog harder te worden geslagen. Zelfs met zwaarden kon men hen niet verwonden. Ze staken vol op hen in, maar hoewel het punt van het zwaard centimeters diep de huid indrukte, scheurde het nergens de huid. Men stak met zwaarden in op de borst, de buik, de rug, soms zelfs de ogen. En zodra de aanvallen waren geweken bleek elke keer dat niemand een schram had opgelopen. Zelfs de meest overtuigende inspanningen van sterke mannen kon daar niets aan veranderen.

Het verboden wonder

Het fenomeen was in korte tijd beroemd geworden door heel Europa, en alle roem die de Jansenisten nu ten goede kwam was een doorn in het oog van de Franse koning, een Rooms-Katholiek en vijand van de Jansenisten. Hij besloot de begraafplaats te sluiten voor het publiek om de orde te herstellen. Dit leidde tot verontwaardiging en hoon, soms zelfs uit hoge kringen. Want niemand minder dan de bekende filosoof Voltaire schreef de woorden, “God werd verboden, op bevel van de koning, om hier nog langer wonderen te verrichten”.

De maatregel hielp niets om de verschijnselen te stoppen, en jarenlang gingen ze door in de straten en huizen van Parijs en omstreken. Mensen konden de aanvallen krijgen nadat ze wijn hadden gedronken waarin zand van het kerkhof was geroerd. Soms door elkaar aan te raken. Het bleef een bizar en ongelofelijk volksspektakel tot het geleidelijk wegstierf.

Hoewel men indertijd jarenlang sprak van het wonder van de Jansenisten, zijn er tegenwoordig nog maar weinig mensen die er van hebben gehoord. Er zijn echter enkele verslagen uit die tijd bewaard gebleven, waaronder zelfs een levenswerk van drie delen met honderden nauwkeurig bijgehouden gevallen. Er zijn studies van welke verschijnselen werden gadegeslagen, wat de convulsionaires vertelden, hoe wetenschappers reageerden, en hoe zelfs de critici geen verklaring konden vinden voor de extreme verschijnselen die ze met hun eigen ogen zagen.

Niet alleen was de fysieke onkwetsbaarheid tegen folteringen opvallend, de convulsionaires raakten ook mentaal in andere staten. Soms waren ze opmerkelijk scherp, citeerden ze ineens hele passages uit vreemde heilige geschriften. Dan spraken ze vreemde talen die ze nooit hadden gekend. Ze konden de gedachten lezen van sommige aanwezigen. Er waren zelfs enkele gevallen van levitatie, waarin mensen spontaan begonnen te zweven, en soms maar met moeite op de grond konden worden gehouden door verschillende mensen op hen te laten zitten.

Extase

De vreemde gebeurtenissen werden in die tijd vooral verklaard vanuit het geloof: het was de kracht van god die zich openbaarde en die ervoor zorgde dat de Jansenisten niets kon gebeuren. En immers, ze raakten in religieuze extase aan het graf van hun eigen heilige, hoe onverklaarbaar kon het zijn? Maar anderen meenden juist dat de duivel erachter zat. Maar niemand kon ontkennen dat de dingen die ze zagen bovennatuurlijk waren.

Wie een meer wetenschappelijke verklaring zoekt krijgt het moeilijk. Misschien hierom is dit verhaal ook weggezonken in de vergetelheid, want geen enkele rationele verklaring kan hier iets meer van maken dan massa-hysterie. En als je bereid bent de je ooggetuigenverklaringen te geloven, dan ging dit veel verder dan psychose. Daarvoor duurde het te lang, en daarvoor waren teveel mensen, vaak ook goed opgeleide mensen, getuige. Er was dus wel degelijk iets aan de hand, maar wat?

Sommige convulsionaires vertoonden verschijnselen die deden denken aan diepe hypnose. Iemand in diepe trance kon soms zo stijf als een plank worden. Als je zo iemand met hoofd en voeten elk op een andere stoel legde, met hun lichaam daartussen zonder steun, dan bogen ze geen centimeter door. Zelfs als iemand op hen ging staan bleven ze kaarsrecht, en hadden nergens last van. Ook ongevoeligheid voor pijn is vaker vastgesteld bij diepe hypnotische trance. Een aanstekervlam die minutenlang onder een pols werd gehouden veroorzaakte geen blaar en geen pijn. Steken met een speld werden zonder krimp verdragen, en kleine messteken veroorzaakten geen wond, of een die direct erop verdween.

Ook fakirs laten dat soort dingen wel zien. De echte asceten uit India kunnen zich doorboren met messen zonder bloed of sporen achter te laten. Ze kunnen urenlang zonder zuurstof, zijn in staat om hun hartslag vrijwel stil te zetten en zelfs een bloedende wond mentaal te helen. Uitzonderlijke beheersing van lichamelijke processen komt voor, meestal als gevolg van een jarenlange zeer strenge training.

De aard van de werkelijkheid

Maar bij de convulsionaires gebeurde alles spontaan. De aanvallen ontstonden spontaan bij het graf, ze verspreidden zich razendsnel onder de gelovigen en konden iedereen overkomen. Het leek alsof een golf van energie de extreme ervaringen veroorzaakte. De heilige geest volgens sommigen, psychokinese volgens anderen. De gelovigen wijzen erop dat geloof wel vaker in verband is gebracht met fysieke onkwetsbaarheid. Hele studies zijn verricht over allerlei heiligen die onkwetsbaar waren voor vuur of voor vervolging door hun vijanden. En het zijn er zoveel, dat een aantal ervan best waar kan zijn en dus niet zomaar kan worden genegeerd. Maar een ongelovige zal zich afvragen waarom een Almachtige een dergelijk bizar fenomeen tentoonspreidt om zijn goedheid te tonen.

Misschien laat het wonder van de Jansenisten iets anders zien dan alleen de macht van het geloof, maar juist iets over de aard van de werkelijkheid. Volgens het boeddhisme is onze realiteit van alledag een soort droomwereld, een simulatie net als in The Matrix. En soms is het mogelijk om boven de gebruikelijke realiteit uit te stijgen, en in een sfeer te komen waar de wereld van het stof is onderworpen aan de wereld van de geest. En daar besef je dat sommige natuurwetten kunnen worden gebogen, en andere kunnen worden gebroken.

bronnen:

The convulsionists of St. Medard
The holographic universe, door Michael Talbot

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.
Entries en reacties feeds.